مهندسی کامپیوتر 
 

رشته مهندسی کامپیوتر که به طراحی و ساخت اجزای مختلف کامپیوتر می پردازد، لذا اهمیت بسیار زیادی در دنیای امروز برخوردار است. هدف از طی این دوره تربیت کارشناسانی است که در زمینه تحلیل، طراحی، ساخت و راه‌اندازی دستگاه‌ها و مجموعه‌های سخت‌افزاری جدید، بررسی و شناخت مجموعه‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری موجود، نگهداری، عیب‌یابی و تعمیر و اصلاح و توسعه فعالیت کنند. طراحی، شبیه‌سازی، فرآوری، پردازش، سنجش، آموزش، ویرایش    
هدف
رشته مهندسی کامپیوتر که به طراحی و ساخت اجزای مختلف کامپیوتر می‌پردازد، لذا اهمیت بسیار زیادی در دنیای امروز برخوردار است. هدف از طی این دوره تربیت کارشناسانی است که در زمینه تحلیل، طراحی، ساخت و راه اندازی دستگاهها و مجموعه های سخت افزاری جدید، بررسی و شناخت مجموعه های سخت افزاری و نرم افزاری موجود، نگه داری، عیب یابی و تعمیر و اصلاح و توسعه فعالیت کنند. طراحی، شبیه سازی، فرآوری، پردازش، سنجش، آموزش، ویرایش و ... همه مفاهیمی هستند که با بالاترین دقت و در کوتاهترین مدت زمان ممکن در برنامه های نرم افزاری کامپیوتر انجام می شوند. لذا هدف از این رشته تربیت نیروی متخصص برای انجام امور فوق است.
توانایی‌های فارغ‌التحصیلان
فارغ‌التحصیلان این مقطع، قابلیت‌ها و توانایی‌های زیادی دارند و چنانچه در مسیر مناسب هدایت شوند، قادر خواهد بود مشکلات زیادی را حل کنند. برخی از این توانایی‌ها به شرح زیر است:
۱) بررسی و شناخت نرم‌افزارها و سخت‌افزارهای جدید و به کارگیری آن‌ها.
۲) بررسی کمبودها و نیازهای نرم‌افزاری و سخت افزاری بخشهای صنعت و خدمات و تدوین نیازهای آن‌ها، امکان سنجی و تعیین ابزار و نیروی انسانی لازم برای رفع کمبودها.
۳) تجزیه و تحلیل سیستم‌های کوچک و متوسط نرم‌افزاری و سخت‌افزاری و ارائه راه حل مناسب برای اجرای آن‌ها.
۴) طراحی مجموعه های کوچک و متوسط نرم‌افزاری و سخت‌افزاری و تولید طرحهای اجرایی برای آن‌ها.
۵) اجرای طرحهای کامپیوتری، نصب، آزمایش و آموزش آن‌ها.
۶) پشتیبانی و نگهداری سیستم‌های نرم‌افزاری شامل شناسایی خطاها، رفع خطاها و افزودن امکانات جدید به سیستم‌ها.
۷) عیب‌یابی کامپیوترها و سیستم‌های کامپیوتری و رفع عیب‌ها.
۸) شناسایی فنون جدید طراحی و ساخت کامپیوتر و ارزیابی و به کارگیری آن‌ها.
توانایی‌های ذکر شده مربوط به کارشناسان نرم‌افزار و سخت‌افزار می‌باشد، اما روشن است که کارشناسان نرم‌افزار در محدوده مسائل نرم‌افزاری توانایی بیشتری دارند و برعکس کارشناسان سخت‌افزار در محدوده مسائل سخت‌افزاری از توانایی بیشتری برخوردارند.
ماهیت
کامپیوتر دارای دو جزء متفاوت سخت‌افزار و نرم‌افزار است. اجزاء فیزیکی و قابل لمس کامپیوتر مانند مدارها و بردهای الکترونیکی سخت‌افزار نامیده می‌شوند. نرم‌افزار جزء غیرقابل لمس کامپیوتر است. نرم‌افزار برنامه‌ها و داده‌هایی است که به کامپیوتر فرمان می‌دهند که چه عملی را انجام دهد. یک مهندس نرم‌افزار یاد می‌گیرد که چگونه نرم‌افزارهای بزرگ و عظیم را طراحی و برنامه‌ریزی کند، تست و ارزیابی نهایی نماید و در نهایت مستند سازد. پس بدین گونه نسبت که یک تعمیرکار کامپیوتری یک مهندس سخت‌افزار و یک اپراتور کامپیوتر یک مهندس نرم‌افزار تلقی گردد. نرم‌افزار در حقیقت روح و جان کامپیوتر است که به سخت‌افزار هویت می‌بخشد و اصولاً به برنامه‌ای گفته می‌شود که برای به کارگیری سخت‌افزار ساخته شده باشد.
نرم‌افزارها را می‌توان به دوره کلی دسته‌بندی کرد که عبارتند از: نرم‌افزارهای سیستمی و نرم‌افزارهای کاربردی.
نرم‌افزراهای سیستمی برنامه‌هایی هستند که کامپیوتر برای فعال شدن یا سرویس دادن به آن نیاز دارد و این دلیل از سوی سازندگان سیستم کامپیوتری عرضه می‌شوند و مهمترین آن‌ها سیستم عامل، برنامه‌های سودمند و مترجم‌های زبان می‌باشد.
نرم‌افزارهای کاربردی نیز برنامه‌هایی هستند که کاربر یا خود آن‌ها را می نویسد یا شرکت‌های نرم‌افزاری آن‌ها را تهیه کرده و برای فروش عرضه می‌کنند. این گونه برنامه‌ها معمولاً عمومیت برنامه‌های سیستم را نداشته و برای زمینه‌های مختلف مهندسی، علمی، تجاری، آموزشی، تفریحی و یا طراحی نوشته می‌شوند.
مهندسی ‌سخت‌افزار در مقطع لیسانس به مطالعه و بررسی طراحی سخت‌افزاری، کنترل سخت‌افزاری و شبکه‌های کامپیوتری می‌پردازد. برای مثال یک مهندس سخت‌افزار می‌تواند طراحی سخت‌افزاری کند که با ICها کار کند، با کامپیوتر کار کند و یا از دروازه‌های کامپیوتر استفاده نماید و در نهایت می‌تواند به طراحی مدارهای مجتمع دیجیتالی بپردازد. که البته به این بخش از سخت‌افزار بیشتر در مقطع کارشناسی‌ارشد و دکتری پرداخته می‌شود.

 
گرایش‌های مقطع لیسانس
رشته مهندسی کامپیوتر در مقطع کارشناسی دارای دو گرایش سخت‌افزار و نرم‌افزار است که البته این دو گرایش در مقطع کارشناسی تفاوت قابل توجهی با یکدیگر ندارند.
گرایش سخت‌افزار در برگیرنده فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی و صنعتی در خصوص قطعات، بردها، تجهیزات و در نهایت سیستم‌های کامپیوتری در مقیاس‌های مختلف است و یکی از شاخه های مهم آن به نام معماری کامپیوتر (طراحی و ساخت کامپیوتر) می‌باشد.
هدف از گرایش نرم‌افزار کامپیوتر، آموزش و پژوهش در زمینه زبان‌های مختلف برنامه‌نویسی، سیستم‌های عامل مختلف و طراحی انواع الگوریتم‌ها می‌باشد.

آینده شغلی، بازار کار، درآمد
با توجه به گسترش روزافزون دنیای کامپیوتر امروزه بیش از هر زمان دیگری نیاز به متخصصان کامپیوتر احساس می‌شود. امروزه یک مهندس کامپیوتر اگر علاقه‌مند به کار باشد، هیچ وقت با مشکل بیکاری روبه‌رو نمی‌شود. به خصوص مهندسین نرم‌افزار فرصت‌های شغلی بیشتری داشته و برای کارکردن نیاز به امکانات و تجهیزات زیادی ندارند. فرصت‌های شغلی این رشته به حدی گسترده و متعدد است که نه تنها فارغ‌التحصیلان این رشته به راحتی جذب بازار کار می شوند بلکه دانشجویان دو سال آخر این رشته نیز می‌توانند وارد بازار کار شده و فعالیت کنند. برای مهندسین سخت‌افزار هم امکان کار در شرکت‌های تولیدکننده قطعات و دستگاه‌ها و مراکز صنعتی - تولیدی بسیار فراهم است و از نظر سطح درآمدی هم با توجه به دانش و پشتکار شخصی در حد قابل قبول و ایده‌آلی قرار دارند. از طرفی با توجه به استفاده روزافزون از شبکه اینترنت زمینه کار در این موضوع نیز بسیار مهیاست.
توانایی‌های جسمی، علمی، روانی مورد نیاز و قابل توصیه
توانایی علمی: یک مهندس کامپیوتر باید سخت‌کوش و با پشتکار باشد چون رشته کامپیوتر رشته پویایی است و همیشه باید اطلاعاتش به روز بوده و به دنبال فراگرفتن مطالب جدید باشد. مهندس کامپیوتر باید پایه ریاضی قوی داشته و توانایی‌اش در زمینه فیزیک خوب باشد. همچنین لازم است فردی خلاق باشد تا بتواند مسایل را از راههای ابتکاری حل کند.
علاقمندی‌ها: مهندس کامپیوتر نرم افزار و سخت افزار باید به یادگیری و مطالعه علاقمند باشد تا پیشرفت در خور توجه داشته باشد. همچنین باید از جستجو و کاوش در مدارها و ریزساختارها استقبال کند و به کار با کامپیوتر علاقه داشته باشد.
توانایی مالی: با توجه به توضیحات گفته شده داشتن یک دستگاه کامپیوتر برای یک مهندس کامپیوتر امری ضروری به نظر می‌رسد ولی این گونه نیست که بدون داشتن کامپیوتر دانشجویان از ادامه تحصیل و پیشرفت باز بمانند.
وضعیت نیاز کشور به این رشته در حال حاضر
رشته کامپیوتر که باعث جهانی شدن اطلاعات و ارتباطات شده است، رشته روز و رشته آینده است تا جایی که پیش بینی می شود تا ۱۰ سال دیگر در کشورهای پیشرفته مردم همان قدر که بر نیروی برق وابسته هستند به شبکه اینترنت وابسته خواهند شد. با توجه به توضیحات گفته شده روند رو به رشد استفاده از کامپیوتر در زندگی روزانه اشتغال و موقعیت کاری برای فارغ‌التحصیلان این رشته فراهم است تا در قالب شرکتهای تولیدکننده نرم‌افزار، شرکت‌های تولیدکننده قطعات، مراکز صنعتی - تولیدی، شرکت‌ها و موسسات خدماتی، مراکز آموزشی و... مشغول به کار شده و فعالیت کنند. با توجه به پیشرفت کند ایران نسبت به جامعه جهانی کامپیوتر در سال‌های اخیر نیاز به مهندسین خلاق و کوشا در این زمینه کاملاً احساس می‌شود. روند رو به رشد استفاده از کامپیوتر در محافل عمومی و خصوصی، استفاده گسترده از شبکه اینترنت و زمینه‌های مرتبط با آن، فراهم آمدن شرایط آموزش و تجارت الکترونیک همه و همه دست به دست هم داده‌اند تا از اکنون چشم‌انداز روشنی نسبت به آینده این رشته وجود داشته باشد به نحوی که فعالان در این زمینه از آینده معلوم و مطمئنی برخوردار خواهند بود. تنها نگرانی به قسمت نرم‌افزار مربوط می‌شود که باید مهندسان خلاق ایرانی اقدام به تهیه نرم‌افزارهای گوناگون و کارآمد کرده تا تنها مصرف‌کننده صرف نباشیم.

فرصت‌های شغلیهر چند مهندسان نرم افزار توسط اکثر صنایع استخدام می شوند، بیشترین تجمع آنها در صنایع رایانه و خدمات پردازش اطلاعات میباشد. این صنایع شامل شرکنهایی هستند که بسته های نرم افزاری آماده را تولید میکنند و یا خدمات رایانه ای قراردادی مانند برنامه نویسی رایانه ای ، یکپارچه سازی سیستم ها و بازیابی اطلاعات مانند خدمات اینترنتی و پایگاههای داده ها را ارائه می دهند میباشند .
بسیاری از مهندسان نرم افزار در سایر بخش ها مانند مراکز دولتی ، سازندگان رایانه و تجهیرات الکنرونیکی مربوطه ، کالج ها و دانشگاها به فعالیت می پردازند.
کارفرمایانی که مهندسین نرم افزار را استخدام میکنند از شرکتهای تازه کار گرفته تا موسسات صنعتی پیشرو و جا افتاده را شامل میشوند . گسترش اینترنت ، پست الکترونیکی و سایر سیستمهای ارتباطی باعث بسط الکترونیک به شرکتهای مهندسیی می شود که زمینه های کاری اساسا نامربوطی به این رشته دارند .
مثلا شرکنهای مهندسی که متخصص در ساخت پلها و نیرو گاهای برق می باشند به منظور طراحی و گسترش سسیستمهای اطلاعات جغرافیایی و قابلیت های طراحی خود کار، مهندسان نرم افزار را استخدام می کنند. شرکنهای ارتباطاتی به منظوربهره برداری از بازاردرحال رشد ارتباطات شخصی ، به مهندسان نرم افزار نیازمندند . شرکتهای اصلی ارتباطاتی موقعیت های کاری مناسبی را هم برای مهندسان نرم افزار کار بردی و هم مهندسان سیستم فراهم می کنند.
تعداد روزافزونی از مهندسان نرم افزار که اکثرا خود اشتغالند به عنوان مشاور به شکل قراردادی یا پیمانی به کار گرفته می شوند . گروهی از مشاوران در شرکتهای تخصصی مشغول بکارند که ایجاد و نگهداری اینترانت وپایگاههای اینترنتی شرکتها را بر عهده دارند. ا ز آنجایی که شرکتهای تجاری نیاز به مدیریت ، به روز رسانی و سفارشی سازی سیستمهای پیچیده رایانه ای دارند لذا فرصتهای مشاوره ای برای مهندسان نرم افزاری از روند رو به افزایش بر خوردار خواهد بود .

آموزش و ادامه تحصیلاکثر کارفرمایان تمایل دارند تا افرادی را استخدام کنند که حداقل دارای مدرک لیسانس بوده و دانش و تجربه وسیعی در زمینه فنآوری و سیستمها ی رایاته ای داشته باشند . افراد علاقه مند به مهندسی نر م افزار رایانه باید در حل مسائل و تجزیه و تحلیل مهارت بالایی داشته باشند و در ضمن باید توانایی بر قراری ارتباط با سایر اعضای گرو ه ، کارمندان و مشنریان را نیزداشته باشند .
و از آنجایی که غالبا همزمان با چندین موضوع سر و کار دارند ، باید از قدرت تمرکز و توجه بالا نسبت به جزئیات بر خوردار باشند. همانند سایر مشاغل فرصتها ی پیشرقت برای مهندسان نرم افزار با افزایش تجربه افزایش می یابد. احتمال دارد که مهندسان تازه کار به آزمایش و باز بینی طرحهای در حال پیشرفت بپردازند و با افزایش تجربه در طراحی و ساخت نرم افزارها مشارکت خواهند داشت و احتمال می رو د که تا مدیریت پروژه و یا مدیریت سیستمهای اطلاعاتی نیز ارتقا مقام یابند .
گروهی از مهندسان نرم افزاری با تجربه و متخصص به طراحی سیستم یا مشاوره و یا به تاسیس شرکتهای مشاوره خصوصی می پردازند.
با پیشرفت فنآوری رایانه ای ، کار فرمایان به مهارتهای جدید تری نیاز پیداخواهند کرد.
مهندسان نرم افزاری که مایلند در این رشته کاری پویا باقی بمانند ، باید به طور مداوم در کسب مهارتهای جدید تربکوشند . به منظورکمک به این مهندسین در پیشرفتن با فنآوری درحال تغییر، کارفرمایان و دست اندرکاران برنامه های نرم افزاری ، دانشگاهها و کالج ها، موسسات اموزش خصوصی و انجمن های علوم پیشرفته رایانه ای ، سمینارهای تخصصی و دوره های بازآموزی متعددی دراین زمینه برگزار میکنند .

چشم انداز آینده
فرصت های شغلی برای مهندسان نرم افزاری از رشد سریعی بر خوردار است . احتمال می رود که رشد سریع در صنایع رایانه ای و خدمات پردازش اطلاعات که بالا ترین شمار استخدام مهندسین نرم افزار را داراست منجربه ایجاد فرصت های شغلی مناسبی برای فارغ التحصیلان این رشته باشد . کار فرمایان به دنبال استخدام مهندسان زبده ای هستند که در زمینه برنامه نویسی ، تجزیه و تحلیل سیستمها روابط عمومی و تجارت دارای مهارت های بالایی باشند. از آنجایی که مشاغل تجاری و دیگر سازمان ها روز به روزبا فنآوری جدید وفق میابند و به دنبال افزایش کارایی سیستمهای رایانه ای خود می باشند، انتظار می رود که استخدام مهندسان نرم افزار در همه زمینه ها روند صعودی یابد. رقابت میان مشاغل تجاری عاملی در جهت ادامه نوآوری های پیشرفته فنآوری میشود و سازمانها برای اجرای تغییرات لازم در این مسیر به همکاری مهندسان نرم افزار بیشتری نیاز پیدا خواهند کرد . نیاز به مهندس نرم افزار با رشد شبکه های رایانه ای افزایش می یابد به عنوان مثال نتیجه گسترش فنآوری اینترنت و رشد سریع تجارت الکترونیکی و داد و ستد اینترنتی استخدام بیشتر مهندسان نرم افزار است که توانایی راه اندازی اینترنت ، و سایر امور شبکه را داشته باشند . همچنین گسترش سیستمهای پردازش اطلاعات در مشاغل تجاری ، مخابرات ، مراکز دولتی و سایر موارد روز به روز شکل پیچیده تری می یابد وبه منظور راه اندازی ، حفظ امنیت و ارتقای سیستمها و حل مشکلات به گروهی از مهندسان سیستمهای نرم افزاری نیاز می باشد. همزمان با این تحولات فرصت های مشاوره نرم افزاری نیز برای مهندسان فراهم شود.

میزان در آمد
در سال ۲۰۰۰ میانگین در آمد سالانه مهندسان نرم افزار که تمام وقت فعالیت داشته اند در ایالات متحده حدود ۶۷۶۷۰ دلار بوده است .

آینده شغلی، بازار کار، درآمد:
با توجه به گسترش روزافزون دنیای کامپیوتر امروزه بیش از هر زمان دیگری نیاز به متخصصان کامپیوتر احساس می شود. امروزه یک مهندس کامپیوتر اگر علاقمند به کار باشد، هیچ وقت با مشکل بیکاری روبه رو نمی شود. به خصوص مهندسین نرم افزار فرصت های شغلی بیشتری داشته و برای کارکردن نیاز به امکانات و تجهیزات زیادی ندارند. فرصت های شغلی این رشته به حدی گسترده و متعدد است که نه تنها فارغ التحصیلان این رشته به راحتی جذب بازار کار می شوند بلکه دانشجویان دو سال آخر این رشته نیز می توانند وارد بازار کار شده و فعالیت کنند. برای مهندسین سخت افزار هم امکان کار در شرکتهای تولید کننده قطعات و دستگاهها و مراکز صنعتی – تولیدی بسیار فراهم است و از نظر سطح درآمدی هم با توجه به دانش و پشتکار شخصی در حد قابل قبول و ایده آلی قرار دارند. از طرفی با توجه به استفاده روزافزون از شبکه اینترنت زمینه کار در این موضوع نیز بسیار مهیاست.

توانایی های جسمی، علمی، روانی و … مورد نیاز و قابل توصیهتوانایی علمی: یک مهندس کامپیوتر باید سخت کوش و با پشتکار باشد چون رشته کامپیوتر رشته پویایی است و همیشه باید اطلاعاتش به روز بوده و به دنبال فراگرفتن مطالب جدید باشد. مهندس کامپیوتر باید پایه ریاضی قوی داشته و توانایی اش در زمینه فیزیک خوب باشد. همچنین لازم است فردی خلاق باشد تا بتواند مسایل را از راههای ابتکاری حل کند.
علاقمندیها: مهندس کامپیوتر نرم افزار و سخت افزار باید به یادگیری و مطالعه علاقمند باشد تا پیشرفت در خور توجه داشته باشد. همچنین باید از جستجو و کاوش در مدارها و ریزساختارها استقبال کند و به کار با کامپیوتر علاقه داشته باشد.
توانایی مالی: با توجه به توضیحات گفته شده داشتن یک دستگاه کامپیوتر برای یک مهندس کامپیوتر امری ضروری به نظر می رسد ولی این گونه نیست که بدون داشتن کامپیوتر دانشجویان از ادامه تحصیل و پیشرفت باز بمانند.

وضعیت نیاز کشور به این رشته در حال حاضر:
رشته کامپیوتر که باعث جهانی شدن اطلاعات و ارتباطات شده است ، رشته روز و رشته آینده است تا جایی که پیش بینی می شود تا ۱۰ سال دیگر در کشورهای پیشرفته مردم همان قدر که بر نیروی برق وابسته هستند به شبکه اینترنت وابسته خواهند شد. با توجه به توضیحات گفته شده روند رو به رشد استفاده از کامپیوتر در زندگی روزانه اشتغال و موقعیت کاری برای فارغ التحصیلان این رشته فراهم است تا در قالب شرکتهای تولیدکننده نرم افزار، شرکتهای تولیدکننده قطعات، مراکز صنعتی – تولیدی، شرکتها و موسسات خدماتی، مراکز آموزشی و … مشغول به کار شده و فعالیت کنند. با توجه به پیشرفت کند ایران نسبت به جامعه جهانی کامپیوتر در سالهای اخیر نیاز به مهندسین خلاق و کوشا در این زمینه کاملاً احساس می شود.
روند رو به رشد استفاده از کامپیوتر در محافل عمومی و خصوصی، استفاده گسترده از شبکه اینترنت و زمینه های مرتبط با آن، فراهم آمدن شرایط آموزش و تجارت الکترونیک همه و همه دست به دست هم داده اند تا از اکنون چشم انداز روشنی نسبت به آینده این رشته وجود داشته باشد به نحوی که فعالان در این زمینه از آینده معلوم و مطمئنی برخوردار خواهند بود. تنها نگرانی به قسمت نرم افزار مربوط می شود که باید مهندسان خلاق ایرانی اقدام به تهیه نرم افزارهای گوناگون و کارآمد کرده تا تنها مصرف کننده صرف نباشیم.

نکات تکمیلی:“بعضی از افراد تصور می کنند که مهندسی سخت افزار در حد یک تعمیرکار کامپیوتر است در حالی که کار یک مهندس سخت افزار، تعمیر یا نصب و راه اندازی کامپیوتر نیست. هر چند که می تواند چنین کاری را انجام دهد. در واقع کار یک مهندس سخت افزار، طراحی های سخت افزاری است و به همین دلیل در دانشگاه دروسی مثل ریاضیات و یا مدارهای منطقی را مطالعه می کند همچنین برخلاف تصور کسانی که یک اپراتور را در حد یک مهندس نرم افزار می دانند، باید گفت که یک مهندس نرم افزار لازم است از دانش ریاضی خوبی برخوردار باشد تا بتواند برنامه های کامپیوتری را طراحی کند و آنها را توسعه دهد. برای مثال باید بتواند یک کار گرافیکی را از بنیان طراحی کند. کاری که از عهده یک اپراتور بر نمی آید. و به همین دلیل ما معتقدیم که کلاسهای آزاد آموزش کامپیوتر هیچ وقت نمی توانند یک مهندس کامپیوتر پرورش دهند.”